Tách đàn ong dú sao cho đàn con tự phòng thủ được

Tách đàn thành công không được tính vào buổi sáng tách, mà vào hai tuần sau đó. Rất nhiều đàn con không chết vì thiếu chúa hay thiếu mật, mà chết vì một đêm kiến kéo vào khi cửa tổ còn trống trơn. Lý do đơn giản: tách đàn là chia đôi quân số, và với loài ong không có ngòi đốt, quân số chính là vũ khí.

Bài này nhìn chuyện tách đàn từ góc phòng thủ: chia thế nào để cả đàn mẹ lẫn đàn con đều còn sức giữ nhà, và những ngày đầu sau khi tách cần làm gì.

Vì sao đàn vừa tách là đàn dễ mất nhất

Một đàn khoẻ giữ nhà nhờ nhiều lớp cùng lúc: một ống cửa hẹp làm từ sáp và nhựa, vài con ong gác đứng thường trực ở miệng ống, lớp nhựa trám kín mọi kẽ hở của thùng, và khi cần thì cả chục con xúm lại cắn đuổi kẻ lạ. Sau khi tách:

• Đàn con thường chưa có ống cửa, phải xây lại từ đầu.
• Thùng mới chưa được trám, còn nhiều khe ở nắp và mối ghép.
• Quân ít nên phải dồn vào việc nuôi nhộng và đi lấy thức ăn, ít con đứng gác.
• Bầu mật, bầu phấn bị cắt có thể rỉ ra, mùi lan xa, kiến dò theo mùi tới.

Đàn mẹ cũng không hẳn an toàn: nó vừa mất một phần quân và bị phá lớp trám lúc mở thùng.

Chuẩn bị trước khi tách: chọn đúng đàn, đúng lúc

Nếu đàn mẹ chưa đạt, tách ra chỉ tạo thành hai đàn yếu thay vì một đàn khoẻ. Đọc thêm cách đánh giá đàn trong chuyên mục Đánh giá tổ giống.

Tách sao để đàn con còn sức giữ nhà

1. Chuẩn bị chân kệ trước: kệ cho thùng mới đã có chén nước hoặc keo bẫy kiến quấn quanh chân, cỏ dại xung quanh dọn sạch.
2. Chia đủ nhộng già: đây là nguồn quân nở ra sớm nhất cho đàn con, quyết định đàn có kịp có ong gác hay không.
3. Cắt gọn, tránh làm vỡ bầu mật: mật rỉ ra là mời kiến tới. Bầu nào vỡ thì lấy khăn sạch thấm khô, không để chảy xuống đáy thùng.
4. Mang theo một ít nhựa và sáp cũ: đặt vào thùng mới quanh cửa để đàn có sẵn vật liệu trám và xây ống.
5. Thu nhỏ cửa: cửa thùng con chỉ để lỗ vừa vài con ong cùng ra vào, ít quân vẫn gác được.
6. Đóng kín nắp, trét các mối hở: giúp đàn bớt việc trám, dồn quân vào nuôi nhộng và gác cửa.

Hai tuần đầu sau khi tách

Ba ngày đầu

Không mở thùng. Chỉ đứng xa nhìn cửa vào buổi sáng và chiều: có ong ra vào là tốt. Buổi tối soi đèn quanh chân kệ xem có kiến bò lên không.

Từ ngày thứ tư đến hết tuần đầu

Ống cửa bắt đầu thành hình, có thể thấy một vài con đứng gác. Lúc này vẫn chưa nên mở. Nếu cửa im ắng, ong ra rất ít, mới nhẹ nhàng hé nắp xem có bị kiến hoặc ruồi nhỏ vào không, rồi đóng lại ngay.

Tuần thứ hai

Nhộng già đã nở, quân đàn con tăng lên. Có thể mở cửa rộng dần. Khi thấy ống cửa hoàn chỉnh và ong gác đứng đều, đàn đã qua giai đoạn nguy hiểm nhất.

Người nuôi nhiều đàn nên ghi lại ngày tách, đàn mẹ nào, tình trạng từng ngày. Ghi trên điện thoại bằng app quản lý trại ong giúp không bị sót lịch kiểm tra đàn con.

Bắt đầu từ đàn giống đã vững

Người chưa có kinh nghiệm tách thường muốn mua thêm đàn để có nguồn nhân. Khi đó nên chọn đàn đã ổn định trong thùng một thời gian, cửa tổ hoàn chỉnh, quân đông, thay vì đàn vừa tách xong vài hôm. Trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) có tổ ong dú giống nuôi trong thùng, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Xem thông tin tại ongquy.com, và hỏi rõ đàn đã được tách bao lâu trước khi nhận.

Câu hỏi thường gặp