Ong dú giống: vì sao trại không hứa sản lượng mật đẹp

Một trại chuyên làm tổ giống có hai thứ để bán: đàn ong và mật. Hai thứ đó lấy từ cùng một nguồn. Mỗi bầu mật để lại trong tổ là thức ăn nuôi thêm ong thợ, ong thợ đông thì mới tách được đàn con khoẻ. Mỗi bầu mật lấy ra là một phần sức của đàn bị rút đi. Vì vậy khi khách hỏi «tổ giống này cho bao nhiêu mật», trại làm giống nói thật sẽ phải kể cả cái giá đổi lại.

Mật trong tổ là vốn, không phải lãi

Ong dú không có ngòi đốt, sống bằng cách gom mật và phấn vào các bầu sáp quanh đĩa ấu trùng. Mật là năng lượng cho ong thợ bay đi kiếm ăn, phấn là đạm để nuôi ấu trùng. Khi bầu mật đầy và bầu phấn đủ, ong chúa đẻ đều, đĩa ấu trùng nở rộng, đàn lớn dần. Khi bầu bị rút gần cạn, đàn chuyển sang chế độ tiết kiệm: đẻ ít lại, ong thợ già đi mà không có lớp mới thay.

Với trại làm giống, đàn lớn mới là sản phẩm chính. Một đàn đủ mạnh có thể tách ra đàn con mà đàn mẹ vẫn đứng vững. Một đàn bị thu mật liên tục thì đến lúc tách, cả mẹ lẫn con đều èo uột. Đó là lý do trại giống thường không đưa con số mật cao: họ biết con số đó chỉ đạt được khi bỏ qua việc nhân đàn.

Mục tiêu nuôi quyết định chuyện thu mật

Trước khi nghe ai nói về sản lượng, nên tự trả lời mình nuôi để làm gì. Mỗi mục tiêu dẫn tới một cách chăm khác nhau.

Người mua tổ để nhân đàn mà lại kỳ vọng lượng mật như người nuôi chuyên lấy mật thì sớm muộn cũng thấy hụt.

Dấu hiệu một con số đã bỏ qua chuyện tách đàn

• Con số được nói như sản lượng mỗi năm, nhưng không ai nói năm đó tổ có tách hay không.
• Người bán khuyên thu sạch các bầu mật đã đầy, không nói phải chừa lại bao nhiêu.
• Lời khuyên vừa tách đàn liên tục vừa thu mật đều đặn, như thể hai việc không ảnh hưởng nhau.
• Không có câu nào về mùa thiếu hoa, khi đàn phải sống bằng mật dự trữ.

Gặp một trong mấy dấu hiệu trên, nên hỏi thẳng: «Nếu tôi tách đàn thì năm đó lượng mật còn bao nhiêu?». Người nuôi thật sẽ trả lời rằng phải giảm, có khi giảm rất nhiều.

Lịch chăm một đàn mới tách

Đây là cách nhiều người nuôi lâu năm áp dụng sau khi tách, chia theo giai đoạn chứ không theo ngày cố định, vì tốc độ hồi phục tuỳ nguồn hoa:

1. Giai đoạn đầu: để yên, không mở tổ ngoài việc nhìn cửa tổ xem ong ra vào đều. Chặn kiến ở chân giá.
2. Khi thấy ong thợ tha phấn về đều: mở nhẹ một lần để xem đàn có xây đĩa ấu trùng mới không.
3. Khi đĩa ấu trùng lan rộng, bầu mật bắt đầu đầy: vẫn chưa thu, để đàn tích trữ.
4. Khi tổ chật, ong xây bầu sát vách: lúc này mới tính chuyện thu một phần hoặc tách tiếp, không làm cả hai cùng lúc.

Ghi lại ngày tách, ngày mở tổ và những gì thấy được giúp biết đàn nào hồi phục nhanh. Nhiều người dùng sổ tay, có người dùng app quản lý trại ong để ghi chép từng đàn và đặt lịch kiểm tra. Các bài hướng dẫn cụ thể hơn nằm ở chuyên mục Nhân đàn.

Chọn trại giống chịu nói thật

Một trại giống đáng tin không né câu hỏi sản lượng, nhưng trả lời bằng điều kiện: loài gì, đàn mạnh cỡ nào, có tách năm đó không, nguồn hoa ra sao. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh làm theo cách đó: tổ giống tách từ đàn nuôi, có mật ong dú thu theo mùa từ những đàn không dùng để nhân, và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Xem các dòng hàng và hỏi tư vấn tại ongquy.com, nói rõ mình định nuôi để lấy mật hay để nhân đàn, trại sẽ khuyên loại tổ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp