Canh tác quanh khu nhân giống ong dú: chọn chỗ, chọn lúc

Ai làm tổ giống đều biết: đàn mẹ khoẻ chịu được một đợt thuốc phun bên kia hàng rào, còn đàn con vừa tách thì không. Đàn con lúc đầu ít ong thợ, ít mật dự trữ, có khi còn đang chờ chúa mới đẻ. Chỉ cần mất một nhóm ong thợ đi kiếm ăn là đàn hụt hơi, bỏ dở việc xây bầu, và người bán giống thì giao cho khách một tổ trông đủ mà ruột rỗng.

Vì vậy với người nhân giống, chuyện canh tác quanh vùng không phải chuyện môi trường xa xôi. Nó quyết định trực tiếp tỉ lệ đàn tách đứng được. Ở Đồng Nai, nhu cầu mua tổ tăng nhanh làm nhiều nơi tách dồn cho kịp hàng, càng dễ tách đúng lúc vườn xung quanh đang vào đợt phun.

Vì sao đàn tách yếu trước thuốc

Khi tách, một phần bánh tổ, bầu nhộng và ong non được chuyển sang thùng mới. Số ong thợ đủ tuổi đi kiếm ăn lúc đầu ít, và đó lại chính là nhóm dễ dính thuốc nhất vì chúng ra ngoài. Đàn mẹ mất vài chục con thợ thì bù được nhanh; đàn con mất từng ấy là mất phần lớn lực lượng đi lấy mật, phấn và nhựa làm keo. Đàn thiếu keo thì vá cửa, vá vách chậm, dễ bị kiến và ruồi lính đen vào phá.

Chọn chỗ đặt khu nhân giống

Đất nhà ai cũng có giới hạn, nhưng thường vẫn có chỗ tốt hơn chỗ khác. Vài điều nên xét khi chọn góc đặt các thùng đàn con:

• Xa nhất có thể khỏi vườn hàng xóm hay phun, nhất là vườn rau màu và cây ăn trái phun dày.
• Có hàng cây hoặc tường ngăn giữa khu đặt thùng và khu phun, để thuốc bay theo gió ít tạt sang.
• Gần nguồn hoa nhỏ, có cây cho nhựa, để đàn con không phải bay xa.
• Râm mát buổi trưa, kín gió lùa, không đọng nước dưới chân kệ.

Không nên đặt đàn con ngay sát đàn mẹ nếu chỗ đó sát vườn phun. Để đàn mẹ ở chỗ cũ, đưa đàn con sang góc an toàn hơn trong vườn, tránh nhầm cửa.

Chọn lúc tách theo lịch canh tác của xóm

Ai nhân giống lâu năm sẽ có thói quen ghi lịch phun quanh vùng vào sổ, giống như ghi lịch tách. Ở mỗi xóm, nhịp phun thường theo mùa vụ của cây chủ lực.

Các bước giữ đàn con qua tháng đầu

1. Trước khi tách, hỏi hàng xóm gần nhất xem tuần tới có định phun gì không.
2. Tách vào sáng sớm hoặc chiều mát, đặt thùng con vào chỗ đã chọn sẵn.
3. Tuần đầu, mỗi sáng nhìn cửa tổ: ong ra vào đều, có ong mang phấn về là dấu hiệu tốt.
4. Thấy xác ong trước cửa, ong bò lừ đừ, ghi ngày lại và hỏi xem quanh đó vừa phun gì.
5. Nếu biết trước có đợt phun lớn, dời thùng con đi chỗ khác vài hôm; không bịt kín cửa vì đàn dễ ngộp.
6. Sau 3–4 tuần, kiểm lại: có bầu nhộng mới, bầu mật đầy dần thì đàn đã đứng.

Cách tách chi tiết, chia bánh tổ ra sao và nhận biết đàn con có chúa hay chưa, xem ở mục Nhân đàn.

Nói chuyện với hàng xóm, nói kiểu người làm giống

Người phun thuốc phần lớn không nghĩ tới ong. Nói với họ rằng nhà mình đang làm giống ong dú, đàn mới tách rất yếu, nhờ báo trước một hôm khi định phun. Đề nghị phun chiều muộn khi ong đã về, phun đúng chỗ có sâu. Một hũ mật nhỏ biếu hàng xóm mỗi năm thường đổi được sự hợp tác lâu dài hơn mọi lời giải thích.

Mua giống từ nơi tách đàn có bài bản

Với người mua, câu nên hỏi người bán là: đàn này tách được bao lâu, đặt ở đâu, xung quanh trồng gì. Một tổ tách vội giữa mùa phun có thể trông đủ ong lúc giao nhưng suy dần sau đó. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh làm tổ giống bằng cách tách từ đàn khoẻ, ngoài ra có mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; thông tin ở ongquy.com. Người đã có vài thùng và muốn ghi lịch tách, lịch kiểm tra từng đàn có thể dùng app quản lý trại ong.

Câu hỏi thường gặp