Ghép đàn ong dú giống khi tổ mới mua không gây được chúa

Mua một tổ giống về, đặt lên giá, chờ mấy tuần mà cửa tổ cứ thưa thớt. Mở ra xem thì bọng ấu trùng không thấy thêm, ong thợ lác đác. Đây là tình huống người mới mua tổ hay gặp nhất, và cũng là lúc dễ làm sai nhất: hoặc vội bỏ, hoặc vội dồn sang thùng khác khi đàn chỉ đang hồi sức sau chuyến xe.

Ghép đàn, tức là nhập phần ong và bọng còn lại của một tổ yếu vào một tổ khoẻ, là cách giữ lại phần quân có ích. Nhưng với tổ giống mới về, ghép nên là bước cuối của một chuỗi quan sát chứ không phải phản xạ đầu tiên. Bài này xếp việc theo từng mốc thời gian kể từ ngày nhận tổ.

Tổ mới về yếu chưa chắc là tổ hỏng

Một tổ ong dú được tách, đóng thùng, chở đi xa rồi thả ở chỗ mới phải trải qua nhiều thứ cùng lúc: rung lắc, nóng trong thùng kín, mất một phần ong thợ đi kiếm ăn chưa kịp về khi đóng cửa, và phải học lại đường bay ở vườn mới. Vài tuần đầu ra vào thưa là bình thường.

Điều đáng xem là xu hướng: ngày qua ngày, số ong mang phấn về có tăng dần không. Tăng chậm cũng được, miễn đi lên. Những tiêu chí đánh giá một tổ giống lúc mua đã có trong mục Đánh giá tổ giống; ở đây chỉ bàn chuyện sau khi tổ đã nằm trong vườn bạn.

Lịch quan sát từ ngày nhận tổ

Nếu ngay ngày đầu đã thấy xác ong nhiều, mật chảy, thùng nứt, hãy chụp ảnh và báo người bán liền. Đó là vấn đề của khâu vận chuyển hoặc của tổ giống, nên được trao đổi sớm chứ đừng tự xoay xở rồi để quá lâu.

Khi tổ giống không gây được chúa

Đàn ong dú khi mất chúa thường tự nuôi một chúa mới từ các ô ấu trùng có sẵn. Tổ giống được tách từ đàn mẹ cũng đi theo con đường này nếu người tách không chuyển kèm chúa. Việc tự gây chúa cần đủ quân, đủ ấu trùng non và đủ thức ăn. Tổ tách quá nhỏ hoặc chuyển vào mùa ít hoa thì dễ hụt hơi giữa chừng.

Dấu hiệu tổ không gây được chúa: nhiều tuần không có ô ấu trùng mới, ong thợ già dần đi, khối bọng co lại. Lúc này đàn không tự đứng dậy được nữa. Giữ nguyên thì phần ong còn lại chết dần; ghép vào một đàn khoẻ thì số ong ấy vẫn làm việc tiếp.

Ghép tổ giống yếu vào đàn khoẻ

Điều kiện trước khi ghép

• Đàn nhận phải cùng loài với tổ giống yếu. Đối chiếu kích cỡ con ong, màu thân và kiểu cửa tổ.
• Đàn nhận đang khoẻ, có chúa, không có mốc hay mùi lạ.
• Tổ yếu không có dấu hiệu bệnh, mốc. Có thì bỏ, đừng mang sang.

Cách làm

1. Dời tổ yếu đứng sát đàn nhận vài ngày để hai bên quen mùi nhau.
2. Cuối chiều nắng ráo, mở cả hai thùng. Chuyển phần bọng ấu trùng còn nguyên và ong thợ sang, đặt sát khối bọng của đàn nhận.
3. Không chuyển bọng vỡ, sáp mốc, phần mật đã lên men.
4. Lau sạch mật vương, đóng kín khe hở, chỉ để cửa chính.
5. Sáng hôm sau mang thùng rỗng đi chỗ khác, để ong bay lạc tìm về thùng ghép.
6. Để yên một đến hai tuần, chỉ quan sát cửa tổ.

Rút kinh nghiệm cho lần mua sau

Phần lớn tổ giống không gây được chúa rơi vào ba nguyên nhân: tổ tách quá nhỏ, chuyển vào mùa ít hoa, hoặc phải chịu nóng lâu trong khâu chở. Lần sau khi mua, hãy hỏi rõ tổ đã được tách bao lâu, đã có chúa đẻ ổn định chưa, và chọn nhận tổ vào đầu mùa mưa khi nguồn hoa dồi dào.

Mua tổ ở nơi cho bạn hỏi kỹ những điều này là đỡ nhiều công ghép về sau. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi và cung cấp tổ ong dú giống, bên cạnh mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; trước khi nhận tổ bạn có thể hỏi về tình trạng chúa và thời điểm giao phù hợp. Để không quên các mốc quan sát ở bảng trên, có thể ghi lịch kiểm tra từng thùng trên app quản lý trại ong.

Câu hỏi thường gặp