Hồ sơ tổ ong dú giống: sổ tách đàn và phả hệ

Ở trại nhân giống, hồ sơ của một tổ không được viết lúc đem bán. Nó bắt đầu từ buổi sáng tổ mẹ được mở ra để tách, khi người nuôi quyết định chia bánh ấp nào sang thùng mới, để lại bao nhiêu bầu mật, và đặt thùng con ở đâu. Những dòng ghi trong buổi đó là gốc của mọi thứ người mua đọc được về sau.

Bài này nhìn hồ sơ từ phía người nhân đàn: ghi gì ở lần tách, theo dõi gì trong những tuần sau, và vì sao một cuốn sổ tách đàn làm cho tổ giống đáng tiền hơn.

Ghi gì trong buổi tách đàn

Buổi tách là lúc nhiều việc diễn ra nhanh, nên ghi ngắn nhưng đủ. Một trang sổ cho mỗi lần tách thường gồm:

1. Mã tổ mẹ và mã tổ con — đánh số lên thùng ngay khi tách, tránh nhầm khi trại có nhiều thùng giống nhau.
2. Phần chia sang: mấy cụm bánh ấp, có ong non sắp nở hay không, có kèm ổ chúa hoặc mầm chúa không.
3. Phần dự trữ để lại: tổ mẹ còn giữ bầu mật, bầu phấn ra sao, có cần cho ăn thêm không.
4. Chỗ đặt tổ con: đặt tại chỗ tổ mẹ hay mang sang vị trí khác, hướng cửa tổ.
5. Thời tiết và mùa hoa: tách khi trời ấm, hoa nhiều thì đàn con dễ đứng; tách sát mùa mưa dầm thì đàn con hay hụt hơi.

Những mốc theo dõi sau khi tách

Tổ con vừa tách là một đàn chưa hoàn chỉnh. Hồ sơ những tuần sau ghi lại nó có tự đứng được hay không. Không cần mở thùng liên tục — phần lớn quan sát được từ bên ngoài.

Một tổ con chỉ nên đem chào bán khi đã đi hết các mốc này. Hồ sơ ghi đủ thì người mua thấy ngay đàn đã qua giai đoạn mong manh nhất hay chưa.

Từ sổ tách thành phả hệ

Ghi đều qua nhiều đợt, cuốn sổ tự nhiên thành một cây phả hệ: tổ A tách ra B và C, B sau đó tách ra D. Lúc này người nhân đàn bắt đầu thấy những điều không nhìn ra từ một thùng riêng lẻ:

• Dòng nào hồi phục nhanh sau khi tách, dòng nào lần nào cũng chậm.
• Dòng nào ít bị kiến, ít ẩm mốc dù đặt cùng dãy với các thùng khác.
• Tổ mẹ nào đã bị tách quá dày, cần để nghỉ một mùa cho đàn đông lại.

Đây là lý do trại nhân giống có nghề luôn tách từ dòng khoẻ và để dòng yếu nghỉ. Không có sổ thì chỉ chọn theo cảm giác, mà cảm giác dễ bị một tổ to trước mắt đánh lừa.

Vì sao phả hệ làm tổ giống đáng giá

Với người mua chỉ nuôi vài thùng lấy mật, hồ sơ giúp biết đàn đã ổn định chưa. Nhưng với người mua để nhân đàn, phả hệ là thứ đáng tiền nhất. Mua một tổ từ dòng đã tách nhiều đời mà vẫn khoẻ nghĩa là mua luôn khả năng tách tiếp của dòng đó.

Ngược lại, tổ không rõ tổ mẹ thì khi tự tách về sau, người nuôi không biết mình đang nhân một dòng tốt hay đang nhân luôn cả điểm yếu. Kỹ thuật chia bánh ấp, chọn thời điểm và chăm tổ con được viết riêng ở chuyên mục Nhân đàn; còn cách nhìn một tổ trước khi trả tiền có ở mục Đánh giá tổ giống.

Tự giữ sổ cho đàn của mình

Mua tổ có hồ sơ xong, việc tiếp theo là ghi tiếp. Mỗi lần mở thùng, mỗi lần thu mật, mỗi lần tách đều nên có một dòng. Vài tháng sau, người nuôi có hồ sơ của riêng mình, và khi muốn bán bớt tổ con thì người mua cũng tin hơn.

Người muốn tận mắt xem một buổi tách đàn và cách ghi sổ ở trại có thể đăng ký tour học thực hành. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nhân đàn hoàn toàn bằng tách, tổ giống đều kèm ghi chép từ ngày tách; trại cũng có mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi.

Câu hỏi thường gặp