Lần tách đàn đầu tiên: chấm điểm đàn ong dú giống

Phần lớn các lần tách đàn đầu tiên không hỏng ở con dao, mà hỏng ở việc chọn đàn. Người mới thường tách đàn mình thích nhất hoặc đàn nuôi lâu nhất, chứ không phải đàn đủ sức nhất. Kết quả là chia một đàn trung bình thành hai đàn yếu, và cả hai cùng lay lắt.

Vì sao chọn đàn quan trọng hơn kỹ thuật cắt

Tách đàn là lấy một phần ấu trùng, mật, phấn và ong thợ của đàn mẹ để dựng đàn mới. Phần không có chúa phải tự nuôi chúa từ ấu trùng non, mất nhiều tuần không có trứng mới. Trong thời gian đó, đàn chỉ sống bằng lượng ong và thức ăn mang theo lúc chia. Đàn mẹ mỏng thì mỗi bên nhận về quá ít, không đủ giữ nhiệt cho ấu trùng, không đủ ong canh cửa, và rất dễ bị kiến hay ruồi hại lấn vào.

Ngược lại, một đàn thật sự đông thì dù người tách vụng tay, cắt chưa đẹp, cả hai bên vẫn có nền để hồi lại. Nên với lần đầu, đầu tư thời gian vào chọn đàn có lợi hơn tập cắt.

Bảng chấm năm tiêu chí

Quan sát vào buổi sáng nắng ráo, lúc ong đi làm nhiều nhất. Mỗi tiêu chí đạt được một điểm.

Đạt đủ năm điểm thì có thể tính chuyện tách. Bốn điểm thì nên chờ thêm vài tuần, xem tiêu chí còn thiếu có cải thiện không. Dưới bốn điểm thì để đàn đó yên một mùa.

Những đàn chưa nên đụng tới

• Đàn vừa mua về hoặc vừa chuyển chỗ. Đàn cần thời gian quen vị trí mới, ổn định đường bay. Chia ngay là cộng hai cú sốc vào nhau.
• Đàn vừa bị kiến hay ruồi hại tấn công. Dù đã sạch, đàn đang mất ong và ấu trùng, cần hồi phục trước.
• Đàn đang vào mùa thiếu hoa. Bên ngoài ít nguồn mật thì phần tách ra khó tự nuôi.
• Đàn tổ nhỏ trong thùng quá to. Nhìn thì thấy thùng to, nhưng tổ chỉ chiếm một góc, chưa phải đàn mạnh.

Các lỗi đánh giá tổ giống hay gặp được bàn kỹ trong chuyên mục Đánh giá tổ giống.

Chuẩn bị theo đàn đã chọn

Khi đã có một đàn đạt điểm, việc chuẩn bị nên bám vào chính đàn đó:

1. Chuẩn bị thùng mới cùng cỡ hoặc gần cỡ thùng cũ, để phần tách ra không bị lạc trong khoảng trống quá lớn.
2. Chọn trước chỗ đặt thùng mới: có bóng mát, khô, kệ cao có chống kiến.
3. Ghi lại điểm chấm của đàn mẹ trước khi tách. Vài tháng sau, so sánh với hai đàn con để biết mình chia có hợp lý không.
4. Chọn ngày nắng ráo, ong đang đi làm mạnh, không có mưa dự báo trong mấy ngày tới.

Sau lần đầu: chấm lại cả ba đàn

Khoảng bốn đến sáu tuần sau tách, dùng lại đúng bảng trên để chấm đàn mẹ và đàn con, chỉ quan sát từ ngoài là chính. Đàn mẹ thường hồi lại nhanh vì vẫn giữ chúa. Đàn con nào thấy ong mang phấn về đều đặn, cửa tổ được trét gọn là dấu hiệu tốt. Ghi chép này là tài sản quý nhất của lần đầu: nó cho biết đàn kiểu nào ở chỗ mình đủ sức tách, và tách vào thời điểm nào trong năm thì đẹp. Ai muốn ghi có hệ thống có thể dùng app quản lý trại ong để lưu lịch kiểm tra từng đàn.

Chưa có đàn đủ sức thì bắt đầu từ đâu

Nhiều người muốn tập tách nhưng trong tay chỉ có một hai tổ vừa sống được. Khi đó, thay vì ép tách sớm, có thể nuôi thêm một tổ giống khỏe để làm đàn mẹ tập. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi tổ ong dú giống và cũng làm mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú; người mua tổ có thể hỏi trại cách nhìn một đàn đạt chuẩn tách ngay trên tổ mình nhận.

Câu hỏi thường gặp