Vì sao nhân đàn ong dú giống không nhập loài vùng xa

Người làm tổ giống hay bị hỏi một câu: «Sao không gom thêm loài ở miền khác về cho đủ bộ, khách thích loài nào lấy loài đó?». Nghe thì hợp lý về buôn bán, nhưng với người giữ nguồn giống, đây là việc nên tránh. Một trại giống sống bằng chất lượng của đàn mẹ, và đàn mẹ tốt nhất là đàn đã trụ được nhiều mùa ngay tại chỗ.

Bài này nói về chuyện nhân đàn: tại sao nhân từ đàn bản địa sẵn có thì bền hơn nhập loài từ xa, và cách lên kế hoạch tách đàn để có thêm tổ giống mà không cần đưa loài lạ vào vùng.

Đàn mẹ là cái vốn, và cái vốn đó gắn với vùng

Một đàn ong dú đã sống qua vài mùa mưa nắng ở một nơi là đàn đã được chọn lọc sẵn: nó chịu được cái nóng giữa mùa khô, chịu được mấy đợt mưa dầm, biết tận dụng đúng những loại hoa nở quanh năm ở đó. Tách từ đàn này ra, tổ con thừa hưởng một bộ thói quen đã được thử thách.

Đàn nhập từ vùng xa thì ngược lại. Nó có thể rất khỏe ở quê cũ, nhưng về đây phải học lại từ đầu: hoa khác, mùa khác, độ ẩm khác. Lấy một đàn đang loay hoay thích nghi để làm đàn mẹ nhân ra nhiều tổ là nhân luôn cái sự chưa ổn định đó.

Những gì đi theo khi nhập loài từ xa

Ngoài chuyện đàn sống hay chết, người làm giống còn phải tính tới ảnh hưởng ra xung quanh, vì tổ giống bán ra sẽ đi khắp nơi:

• Sinh vật đi kèm trong tổ: nấm mốc, vi sinh, các loài côn trùng nhỏ sống nhờ tổ. Nhân đàn từ tổ nhập là nhân bản cả những thứ này ra hàng loạt thùng.
• Tranh hoa: nhiều đàn của một loài lạ đặt dày quanh trại là thêm áp lực lên nguồn hoa mà ong bản địa trong vùng đang dùng.
• Đàn chia ra ngoài: khi một đàn tự chia và bay đi, loài lạ có thể ra ngoài tự nhiên, chiếm hốc làm tổ của loài bản địa. Khả năng lai với loài gần cũng chưa ai loại trừ.

Mức độ các rủi ro này với ong dú ở nước ta chưa có nghiên cứu đầy đủ. Chính vì chưa biết, người giữ giống chọn cách không làm, thay vì thử rồi mới biết.

So hai cách mở rộng số tổ giống

Kế hoạch tách đàn thay cho nhập loài

Muốn có thêm tổ giống mà không đổi loài, việc cần làm là nuôi thêm đàn mẹ khỏe và tách cho đúng. Một nhịp làm việc cơ bản:

1. Chọn đàn mẹ. Ưu tiên đàn ra vào tấp nập buổi sáng, bánh nhộng dày, có dự trữ mật phấn, đã sống qua ít nhất một mùa khó của vùng.
2. Chọn mùa tách. Tách khi hoa đang nhiều, trời không mưa dầm kéo dài, để tổ con có nguồn ăn ngay.
3. Chia đúng phần. Tổ con cần đủ bánh nhộng ở các độ tuổi, có cả ô chúa hoặc nhộng có thể nuôi thành chúa, cùng một ít bình mật phấn.
4. Đặt tổ con đúng chỗ. Nơi râm, kín mưa, cách xa tổ mẹ đủ để ong thợ không quay về tổ cũ hết.
5. Ghi chép. Ngày tách, đàn mẹ nào, tình trạng sau mỗi tuần. Có ghi chép mới biết dòng nào nhân bền, dòng nào nên dừng.

Chi tiết thao tác từng bước có trong chuyên mục Nhân đàn. Khi tổ con đã ổn và cần chuyển cho người mua, xem thêm Vận chuyển & thả tổ.

Còn chuyện khách muốn loài khác thì sao

Khách ở vùng khác hỏi mua loài của vùng họ thì cách đúng là chỉ họ tìm người nuôi ở gần họ, chứ không phải trại mình đi gom về rồi chở ngược lại. Một tổ đi càng ít đường càng ít sốc, người mua càng dễ hỏi han khi có chuyện. Người làm giống có tâm sẽ nói thật: loài nào hợp vùng nào, và tổ của trại mình hợp với những vùng có khí hậu ra sao.

Xem một trại giống làm theo hướng này

Nếu đang muốn bắt đầu bằng tổ giống tách từ đàn nuôi lâu năm tại chỗ, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có tổ giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, thông tin ở ongquy.com. Muốn tận mắt xem cách chọn đàn mẹ và tách tổ ngoài thực tế thì có thể đăng ký tham quan, học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp