Đàn ong dú mới tách cần gì ngoài mật hoa

Phần lớn đàn ong dú hỏng sau khi tách không phải vì tách sai tay, mà vì đàn con ra đời đúng lúc quanh khu nuôi đang thiếu thứ nó cần. Một đàn mẹ già dặn có kho dự trữ, có quân đông để đi xa. Một đàn con mới tách thì ngược lại: ít quân, ít bầu dự trữ, vách tổ còn chưa kín. Nó sống được hay không phụ thuộc gần như hoàn toàn vào những gì có trong vài trăm bước quanh thùng.

Bài này nhìn chuyện «ngoài mật hoa đàn còn cần gì» từ góc người làm giống: chuẩn bị cho đàn con trước khi tách, chia gì cho nó lúc tách, và theo dõi gì trong mấy tuần sau.

Vì sao đàn con nhạy hơn đàn mẹ

Đàn mẹ có hàng trăm bầu phấn, bầu mật xếp quanh khu nuôi con, đủ đỡ cho vài tuần trời xấu. Đàn con chỉ có những gì người tách chia cho. Nó cũng phải làm thêm một việc mà đàn mẹ không phải làm: xây lại vách bọc, ống cửa và trám khe hở của thùng mới. Việc đó cần nhựa cây, và cần quân đi gom, trong khi quân thì đang mỏng.

Vì vậy bốn nhu cầu ngoài mật hoa (phấn, nhựa, nước, chỗ trú) với đàn con không phải chuyện phụ mà là chuyện sống còn trong tháng đầu.

Trước khi tách: xem khu nuôi có đủ không

1. Xem cửa tổ đàn mẹ ba bốn buổi sáng. Thấy nhiều ong mang phấn về là vườn đang có nguồn đạm. Ít phấn thì hoãn tách.
2. Đếm cây có nhựa quanh khu. Xoài, mít, điều hay các cây gỗ có nhựa trong vườn giúp đàn con trám thùng nhanh.
3. Kiểm tra nguồn nước. Không có ao mương gần thì đặt khay nước nông có chỗ đậu từ trước khi tách, để ong quen đường.
4. Chuẩn bị chỗ đặt thùng con. Có mái hoặc tán che, khuất nắng chiều, chân kệ có chống kiến.

Ở vùng Đông Nam Bộ như Đồng Nai, mùa khô nắng gắt và kéo dài, cây cỏ khô quắt từ khoảng giữa mùa. Người làm giống ở đây thường dồn việc tách vào những tháng vườn còn xanh, ít khi tách vào cuối mùa khô vì lúc đó cả phấn lẫn nước đều khan.

Lúc tách: chia gì cho đàn con

Người mới tách hay chỉ chú ý bánh nhộng, vì đó là phần sinh ra ong mới. Nhưng bánh nhộng mà không có thức ăn đi kèm thì ong non nở ra sẽ đói. Một phần chia hợp lý gồm:

Bầu bị vỡ khi tách sẽ chảy mật ra, kéo kiến tới. Nên tách nhẹ tay, lau sạch chỗ dính và không để bầu vỡ nằm trong thùng con. Cách tách từng bước có trong mục Nhân đàn.

Sau khi tách: theo dõi ba tuần đầu

Tuần đầu

Xem ở cửa có ong mang nhựa về chưa và ống cửa đã bắt đầu được nặn lại chưa. Đàn con khoẻ thường rất sớm lo bịt khe và dựng cửa. Hạn chế mở thùng.

Tuần thứ hai

Bắt đầu thấy ong mang phấn về đều là tín hiệu tốt: đàn đang nuôi con. Nếu trời nắng gắt kéo dài, để ý có nhiều ong chở nước, kiểm tra lại tán che.

Tuần thứ ba trở đi

Mở nhẹ xem có bầu phấn mới được nặn, có ô nhộng mới. Có rồi thì đàn con đã sống. Không có, hoặc ong ra vào thưa dần, cần xem lại chúa và nguồn phấn quanh khu.

Ghi chép ngày tách, ngày thấy ong mang phấn, ngày có nhộng mới cho từng thùng giúp so sánh giữa các lần tách. Có thể ghi tay, hoặc dùng app quản lý đàn để không lẫn thùng khi khu nuôi đã nhiều.

Muốn có đàn mẹ tốt để tách

Đàn con khoẻ đi ra từ đàn mẹ khoẻ. Nếu đang muốn bắt đầu làm giống, nên chọn đàn mẹ được nhân bằng tách, đông quân, nhiều bầu phấn, chứ không dùng tổ bắt ngoài rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân bằng tách và các sản phẩm từ đàn nuôi như mật ong dú, đồ dùng từ sáp ong dú. Khi chọn tổ, xem thêm mục Đánh giá tổ giống để biết nhìn vào đâu.

Câu hỏi thường gặp