Nhân giống ong dú bền vững khi làm tổ giống để bán

Người làm tổ giống để bán gặp một cám dỗ mà người nuôi lấy mật không gặp: mỗi lần tách là có thêm một tổ để giao cho khách. Năm đầu đơn đặt nhiều, tách được bao nhiêu bán bấy nhiêu. Tới năm thứ ba thì đàn mẹ nào cũng mỏng, tổ giao đi yếu dần, khách mua về không giữ được, và tiếng của trại đi xuống trước cả số tổ.

Làm giống bền là làm sao cho tổ giao năm thứ năm vẫn tốt như tổ giao năm đầu. Muốn vậy phải coi đàn mẹ là tài sản phải giữ, còn tổ con mới là thứ đem bán.

Chia đàn thành ba nhóm, luân phiên mỗi năm

Cách làm gọn nhất cho trại giống là không coi mọi đàn như nhau. Mỗi đầu năm xếp đàn vào ba nhóm, và nhóm đổi vai theo năm.

Nhờ luân phiên, không đàn nào bị tách hai năm liền. Còn nhóm gốc là bảo hiểm: năm nào thời tiết bất thường làm mất nhiều tổ con thì vẫn còn nguyên những đàn mạnh nhất để gầy lại.

Tổ con thế nào mới đủ chuẩn để giao

Một tổ vừa tách xong chưa phải tổ giống. Nửa không có chúa phải tự nuôi chúa mới từ mũ chúa, chúa mới phải giao phối rồi bắt đầu đẻ. Giao tổ trong lúc đó là giao một đàn đang chông chênh. Khách mua về, đường xa, đổi chỗ, rất dễ mất.

Trước khi đưa một tổ con vào danh sách giao, nên kiểm đủ các điểm sau:

• Thấy chúa đã đẻ, có cầu ấu trùng mới xây sau ngày tách.
• Quân đủ phủ cầu ấu trùng, ong ra vào cửa đều trong ngày nắng.
• Có bọng mật và bọng phấn, không phải tổ rỗng dự trữ.
• Ống cửa đã đắp lại chắc, có ong gác cửa.
• Thùng khô, không mốc, không có kiến hay dòi ruồi lính đen.

Tổ nào thiếu một trong các điểm này thì giữ lại thêm một thời gian. Chờ thêm vài tuần thì đỡ hơn nhiều so với một khách mua về mất tổ rồi kể lại cho người khác. Các tiêu chí kiểm kỹ hơn có trong mục Đánh giá tổ giống.

Nhận đặt theo sức đàn, không theo số khách

Đây là chỗ trại giống hay vỡ. Có đợt khách hỏi dồn, chủ trại nhận hết rồi về tách cả đàn chưa đủ sức để kịp giao. Kết quả là vừa có tổ giao yếu vừa có đàn mẹ kiệt.

Cách làm chắc hơn: mỗi đầu mùa đếm xem nhóm tách có bao nhiêu đàn thật sự đủ sức, từ đó biết mùa này giao được bao nhiêu tổ. Nhận tới đó thì dừng, khách sau hẹn đợt sau. Khách làm nghề thường hiểu chuyện này, và chính việc hẹn lại cho thấy trại không bán tổ non.

Quy mô lớn thì nguồn hoa phải tính trước

Trại giống quy mô lớn có nhiều đàn ở cùng một chỗ, và ong dú chỉ kiếm ăn quanh tổ. Số đàn vượt sức chứa của vùng thì đàn nào cũng phải chia hoa, đàn mẹ hồi chậm, tổ con lên quân chậm. Mỗi lần muốn tăng thêm một đợt lớn, nên làm trước một trong hai việc:

1. Trồng thêm cây có hoa quanh trại và chờ cây cho hoa ổn định.
2. Mở thêm điểm đặt thùng ở chỗ cách xa, có vườn cây sẵn.

Đừng để đàn tự báo cho mình biết đã quá tải. Lúc thấy mật ít hẳn, quân mỏng hẳn thì đã muộn một mùa.

Sổ sách là thứ giữ uy tín lâu dài

Làm giống lâu năm, sổ ghi chép là thứ đáng giá. Mỗi tổ giao đi nên biết nó tách từ đàn mẹ nào, ngày tách, ngày thấy chúa đẻ. Khách phản hồi tổ nào tốt tổ nào kém, đối chiếu lại sổ sẽ thấy đàn mẹ nào cho tổ con ổn, đàn mẹ nào nên thôi dùng làm nguồn. Ghi tay được, nhưng nếu trại nhiều đàn thì dùng app quản lý trại ong để lưu lịch kiểm tra và lịch tách cho đỡ sót.

Muốn tham khảo một trại làm giống

Ai đang tính làm tổ giống, hay đang cần tổ giống tốt để làm đàn gốc, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có tổ ong dú giống, mật ong dú, và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Hỏi trực tiếp cách trại chia nhóm đàn và kiểm tổ trước khi giao là cách học nhanh nhất cho người mới làm giống. Đọc thêm các lỗi hay gặp của người mua trong mục Sai lầm khi mua.

Câu hỏi thường gặp