Làm tổ ong dú giống nhiều năm: cách nghĩ đổi gì

Có một câu người mua tổ giống hay hỏi: «Tổ này tách bao lâu rồi?». Người mới làm giống thường thấy câu đó phiền, vì tổ nào cũng có chúa, có nhộng, có ong bay ra vào. Làm giống vài năm mới hiểu câu hỏi ấy chạm đúng chỗ quan trọng nhất của nghề: một tổ giống chỉ có giá trị khi nó sống được ở vườn người mua, chứ không phải khi nó trông đầy đủ lúc rời trại.

Dưới đây là những thay đổi trong cách nghĩ của người chuyên nhân tổ giống ong dú để bán, sắp theo thứ tự mà nhiều người đi qua.

1. Từ bán được nhiều sang giao đi phải sống

Năm đầu làm giống, mọi tính toán xoay quanh việc mỗi đàn mẹ chia được bao nhiêu tổ con. Đến khi bắt đầu nghe người mua báo lại tổ yếu, tổ bỏ, tổ mất chúa, mới thấy mỗi tổ hỏng là một khách không quay lại và kể cho người khác nghe.

Người làm giống lâu năm đổi thước đo: họ hỏi lại người mua sau một hai tháng, ghi xem tổ nào đứng được, tổ nào không, rồi lần ngược về đàn mẹ và thời điểm tách. Từ đó họ biết lứa nào không nên bán.

2. Từ tổ vừa tách sang tổ đã đứng

Ngay sau khi chia, tổ con có thể đủ nhộng và mật nhưng đàn chưa ổn định: ong thợ còn ít, chúa mới chưa chắc đã đẻ đều. Đem bán lúc này rồi lại chở đường xa, tổ rất dễ suy.

Người làm giống có nghề thường giữ tổ con lại ở trại cho tới khi thấy rõ các dấu hiệu dưới đây rồi mới cho đi.

3. Từ đàn nào cũng làm mẹ sang chọn vài đàn mẹ

Khi muốn ra nhiều giống, người ta dễ lấy đàn nào đủ to cũng đem tách. Kết quả là chất lượng lứa giống lên xuống thất thường. Sau vài năm, người làm giống thường thu hẹp lại: chỉ một số ít đàn được làm đàn mẹ, và đó là những đàn đã chứng minh được qua nhiều mùa rằng chúng khoẻ, hiền, ít bỏ tổ.

Cách chọn đàn mẹ có mấy điều hay gặp:

• Đàn giữ được sức trong tháng ít hoa, không chỉ mạnh lúc hoa rộ.
• Đàn từng cho tổ con sống tốt ở lứa trước.
• Đàn không bị tách liên tiếp trong năm, còn đủ thời gian hồi sức.

Muốn xem kỹ các tiêu chí nhìn tổ, chuyên mục Đánh giá tổ giống có hướng dẫn chi tiết theo từng phần của tổ.

4. Từ giấu điểm yếu sang nói trước

Không tổ giống nào hoàn hảo. Có lứa tổ nhỏ vì tách cuối mùa, có lứa cần người mua che mưa kỹ hơn trong tháng đầu. Người mới làm giống sợ nói ra thì mất khách. Người làm lâu thì thấy ngược lại: nói trước điểm yếu và cách chăm, người mua chuẩn bị đúng, tổ sống, và lần sau họ tự tìm về.

Những điều nên dặn người mua khi giao tổ:

1. Đặt tổ ở chỗ có bóng mát buổi trưa, tránh mưa tạt trực tiếp.
2. Để yên vài ngày đầu, không mở tổ ra xem.
3. Kê chân tổ và chặn đường kiến ngay từ ngày đầu.
4. Báo lại nếu thấy ong ra vào giảm rõ trong tuần đầu.

Phần đóng tổ và chở đi xa có bài riêng ở chuyên mục Vận chuyển & thả tổ.

5. Từ mùa nào cũng bán sang có mùa nghỉ

Đơn đặt tổ có thể tới quanh năm, nhưng không phải lúc nào cũng nên tách để bán. Giữa mùa mưa dầm hay giai đoạn cây quanh trại thưa hoa, đàn mẹ cần giữ sức, tổ con tách ra cũng khó đứng. Người làm giống lâu năm chấp nhận có tháng nói «chưa có tổ», hẹn khách sang thời điểm đẹp hơn. Mất một đơn trước mắt nhưng giữ được đàn mẹ cho cả năm sau.

Mua tổ giống ở đâu cho yên tâm

Với người mua, cách dễ nhất để tránh tổ «vừa tách đã giao» là mua ở nơi nuôi đàn tại chỗ và dám nói rõ tổ đã tách bao lâu. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nuôi tại trại, bên cạnh mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người muốn tận mắt xem tổ đứng vững trông thế nào trước khi mua có thể ghé tour tham quan trại để học trực tiếp.

Câu hỏi thường gặp