Nhóm đàn mẹ không tách: gốc của tổ giống tốt

Hỏi một tổ giống ong dú tốt hay dở, phần lớn người ta nhìn vào chính cái tổ: ong đông không, bình mật nhiều không. Nhưng một tổ tách ra chỉ tốt bằng đàn đã sinh ra nó. Trại nào cũng tách từ đàn đang có sẵn, và nếu đàn sẵn có ấy là đàn vừa bị tách năm ngoái, năm kia thì chất lượng giống trượt dần mà không ai nhận ra.

Cách giữ cho giống không xuống cấp là tách riêng một nhóm đàn mẹ: không lấy mật, không tách theo lịch, giữ nguyên nhiều năm. Bài này đi theo góc của người làm giống: chọn đàn mẹ bằng tiêu chí gì, giữ bao nhiêu, và dùng chúng ra sao.

Đàn mẹ khác đàn sản xuất ở chỗ nào

Trong một trại làm giống, nên chia đàn thành hai nhóm rõ ràng. Nhóm sản xuất là những đàn được tách, được bán, được thu mật. Nhóm mẹ đứng riêng một khu, đánh dấu thùng, gần như không ai đụng tới.

Chấm điểm để chọn đàn mẹ

Đàn nào đáng làm mẹ thì phải có dữ liệu ít nhất qua một vòng năm, tốt hơn là hai ba năm. Một cách dễ làm là chấm mỗi đàn sau mỗi mùa theo vài mục, mỗi mục từ 0 đến 2 điểm:

1. Sức ra vào: buổi sáng nắng, cửa tổ thưa, vừa hay đông.
2. Tự lập: qua mùa khó có phải cho ăn, phải che chắn thêm không.
3. Sạch bệnh hại: có bị kiến vào, ruồi đẻ trứng, mốc trong thùng không.
4. Ổn định: sức đàn có lên xuống thất thường giữa các lần nhìn không.
5. Hiền và gọn: đàn có trát cửa tổ gọn gàng, lối ra vào sạch không.

Cộng điểm qua nhiều mùa, những đàn đứng đầu đều đặn mới là ứng viên. Một đàn nổi bật đúng một mùa rồi tụt thì chưa nên chọn. Ghi điểm trên giấy cũng được, nhưng khi trại vài chục thùng trở lên thì ghi vào app quản lý trại như app.ongdu.com sẽ dễ lọc lại hơn nhiều.

Giữ bao nhiêu đàn mẹ là vừa

Không có con số chuẩn cho mọi trại. Nguyên tắc là đủ để không phụ thuộc vào một dòng duy nhất. Trại nhỏ giữ một hai đàn khoẻ nhất. Trại làm giống thường xuyên nên giữ vài đàn, và những đàn này nên có nguồn gốc khác nhau: khác nơi bắt ban đầu, khác người bán. Nếu một dòng gặp vấn đề, như đàn yếu dần mà không rõ lý do, thì vẫn còn dòng khác để thay.

Khi trại lớn dần, có thể nâng dần nhóm mẹ bằng cách đưa những đàn sản xuất có điểm cao nhiều năm vào, và cho đàn mẹ già yếu ra khỏi nhóm.

Luân phiên tách để giống không yếu đi

Lỗi hay gặp nhất ở trại làm giống là tách đàn con từ đàn con, cứ thế nhiều đời. Mỗi lần tách, đàn bị chia sức, và nếu chưa kịp hồi đã tách tiếp thì cả dòng cứ ở mức thấp. Cách làm an toàn hơn:

• Định kỳ lấy giống từ nhóm mẹ để làm lại đàn sản xuất, chứ không chỉ quay vòng trong nhóm sản xuất.
• Mỗi đàn mẹ chỉ tách khi thật sự chật thùng, và không tách lại trong cùng năm.
• Chọn lúc trời ổn định, nguồn hoa dồi dào, tránh giữa mùa mưa dầm hoặc cuối mùa khô.
• Ghi rõ tổ giống nào xuất phát từ đàn mẹ nào để sau này truy được.

Các kỹ thuật tách cụ thể có ở mục Nhân đàn.

Người mua giống nên hỏi gì

Khi mua tổ giống, cứ hỏi người bán vài câu: trại có giữ đàn mẹ riêng không, tổ này tách từ đàn nào, đàn đó nuôi được bao lâu. Người làm giống nghiêm túc thường trả lời được ngay. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh làm giống theo cách tách từ đàn nuôi lâu năm, không lấy tổ rừng, bên cạnh đó có mật ong dú, hộp quà mật và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; tham khảo tại ongquy.com. Đọc thêm cách soi một tổ giống ở mục Đánh giá tổ giống.

Câu hỏi thường gặp