Tập tính ong dú và cách tách đàn ở trại giống
Cùng một cách tách đàn, có thùng mười ngày sau đã thấy ong mới ra vào tấp nập, có thùng vẫn lèo tèo rồi bỏ trống. Phần lớn chênh lệch đó không nằm ở tay nghề mà ở chỗ người tách chưa tính tới tập tính của loài đang nuôi. Ở trại nhân giống, nơi tách nhiều đàn mỗi mùa, hiểu tập tính chính là thứ quyết định tỷ lệ đàn con sống.
- Loài hay bu và phòng thủ mạnh cần tách nhanh, ít mở thùng nhiều lần.
- Tách vào khung giờ ong đi làm đông nhất để trong tổ ít ong, đàn ít xáo trộn.
- Đàn con phải có ổ trứng non hoặc mũ chúa để tự nuôi chúa mới.
- Theo dõi hành vi ở cửa thùng trong 2–3 tuần đầu để biết đàn con đã đứng được chưa.
Vì sao tập tính quyết định chuyện tách đàn
Ong dú nhân đàn bằng cách tách: chia một đàn khoẻ thành hai, phần không có chúa sẽ tự nuôi chúa mới từ ổ trứng non. Khác ong mật, ong dú không chia đàn bay đi ồ ạt, nên chuyện thành hay bại nằm gần hết trong tay người tách. Ba tập tính ảnh hưởng nhiều nhất:
- Mức phòng thủ: loài hay bu sẽ dồn ra cắn, quệt nhựa khi thùng mở lâu, làm thao tác chậm lại và ong chết kẹt trong mật đổ.
- Độ gắn bó với vị trí: ong thợ đi làm nhớ vị trí cửa tổ. Thùng con đặt sai chỗ thì ong thợ quay về thùng mẹ, đàn con thiếu người làm.
- Khả năng nuôi chúa: loài nào cũng nuôi được chúa mới, nhưng cần có ổ trứng đúng tuổi. Thiếu thứ đó, đàn con mất chúa mãi rồi tàn.
Các bước tách đàn theo tập tính
- Chọn đàn mẹ đủ sức: thùng đầy, nhiều bình mật và bình phấn, ổ trứng chiếm phần lớn khoang, ong ra vào đông. Đàn còn đang gầy thì chờ thêm.
- Chọn giờ: giữa buổi sáng nắng ráo, lúc ong thợ ra ngoài đông nhất. Tránh ngày mưa, ngày gió lớn và buổi chiều tối.
- Chuẩn bị thùng con sẵn: sạch, khô, có miếng nhựa hoặc sáp của đàn mẹ quệt quanh cửa cho có mùi quen.
- Chia phần: chuyển sang thùng con một phần ổ trứng có cả trứng già sắp nở lẫn trứng non hoặc mũ chúa, kèm vài bình mật và bình phấn còn nguyên. Không bóp vỡ bình.
- Đặt vị trí: cách phổ biến là để thùng con vào đúng chỗ thùng mẹ, dời thùng mẹ sang chỗ khác gần đó; ong thợ đi làm về sẽ vào thùng con, bù số lượng cho đàn non.
- Bịt khe, chặn kiến: trét kín mọi khe hở, kê chân thùng chống kiến. Mùi mật đổ là thứ hút kiến nhanh nhất.
Đọc hành vi ở cửa thùng sau khi tách
| Thời điểm | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu cần để ý |
|---|---|---|
| Ngày 1–3 | Ong gác đứng ở cửa, bắt đầu đắp lại ống cửa | Ong lượn lờ, không ai gác, kiến bò vào |
| Tuần 1 | Ong mang phấn về, ống cửa dài dần | Cửa vắng hẳn trong khi thùng mẹ đông bất thường |
| Tuần 2–4 | Thấy ong non màu nhạt bò quanh cửa | Đàn mỏng dần, không có ong non |
Nếu đàn con mất người vì ong thợ bay về thùng mẹ, có thể đổi chỗ hai thùng một lần nữa. Nếu sau khoảng một tháng không thấy dấu hiệu có chúa mới, nên mở nhẹ kiểm tra; trường hợp đàn quá yếu thì ghép trở lại đàn mẹ còn hơn để tàn.
Thao tác khác nhau giữa loài hiền và loài hay bu
Loài hiền
Có thể làm từ tốn, nhìn kỹ để chọn đúng ổ trứng. Đây là nhóm hợp nhất cho người lần đầu học tách.
Loài hay bu
Chuẩn bị mọi thứ trước, mở thùng một lần và làm dứt điểm. Buộc gọn tóc, mặc áo dài tay cho đỡ nhột. Không cần đồ bảo hộ vì ong dú không đốt, nhưng thao tác càng gọn thì đàn càng ít hao.
Loài tổ to, nhiều nhựa
Ổ trứng thường dính chặt với vách bằng nhựa, cần dao mỏng sạch để tách. Đừng giật mạnh làm vỡ các tầng bánh trứng.
Chi tiết từng kiểu tách và thời điểm hợp lý trong năm có ở chuyên mục Nhân đàn. Nếu mua đàn mẹ từ nơi khác, xem thêm Vận chuyển & thả tổ để đàn ổn định trước khi tách.
Học tách đàn trên đàn thật
Đọc thì dễ, nhưng nhận ra ổ trứng non hay mũ chúa trong một cái tổ thật lần đầu không đơn giản. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi và nhân giống ong dú, có tổ giống, mật ong dú và sản phẩm từ sáp ong dú; thông tin chung về trại có tại ongquy.com. Người muốn xem tận tay một lần tách đàn có thể đăng ký tour học thực hành tại trại trước khi tự làm trên đàn của mình.
Câu hỏi thường gặp
Tách đàn ong dú vào lúc nào trong ngày là tốt nhất?
Giữa buổi sáng ngày nắng ráo, khi ong thợ đang ra ngoài đông. Lúc đó trong tổ ít ong, đàn ít xáo trộn và người làm cũng nhìn rõ hơn.
Đàn con không có chúa có sống được không?
Được, nếu có ổ trứng non hoặc mũ chúa để tự nuôi chúa mới. Thiếu ổ trứng đúng tuổi thì đàn con không có chúa và sẽ tàn dần.
Vì sao sau khi tách ong lại bay về hết thùng mẹ?
Ong thợ nhớ vị trí cửa tổ cũ. Đặt thùng con vào chỗ cũ của thùng mẹ sẽ giữ được lượng ong đi làm cho đàn non.
Loài ong dú hay bu có tách được không?
Được. Chỉ cần chuẩn bị sẵn, mở thùng một lần và làm nhanh để đàn bớt hao, không cần đồ bảo hộ.
Bao lâu thì biết tách đàn thành công?
Thường vài tuần, khi thấy ong non màu nhạt quanh cửa và ong mang phấn về đều. Đàn con cần thêm thời gian để đủ mạnh cho lần tách sau.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →Một điều trước khi tách ong dú: chỉ tách đàn dư sức
Người sắp tách ong dú lần đầu chỉ cần nhớ một điều: chỉ tách khi đàn mẹ dư sức. Kèm bảng tự chấm đàn, cách chọn thời điểm theo mùa hoa và các bước tác
Ong dú giống: vì sao trại không hứa sản lượng mật đẹp
Trại làm tổ giống ong dú phải chọn giữa thu mật và tách đàn. Bài giải thích vì sao con số sản lượng đẹp thường đánh đổi bằng sức đàn, và cách chăm đàn
Đàn hoang ít dần: nhân đàn để giữ nguồn giống
Khi tổ ong dú hoang thưa dần, nguồn giống phải đến từ chính các đàn đang nuôi. Bài này chỉ cách tách đàn có kế hoạch, giữ dòng giống không bị hẹp và t
Giữ đa dạng nguồn giống ong dú khi trại mở rộng
Trại ong dú càng lớn càng dễ dồn về một dòng vì hay tách từ đàn đông nhất. Cách chia nhóm dòng, đặt hạn mức, luân phiên đàn mẹ và ghi sổ phả hệ để mở
Giữ môi trường quanh khu nhân giống ong dú
Đàn ong dú mới tách cần nhựa cây, hoa nền, nước và bóng mát ngay quanh thùng. Cách chọn thời điểm tách theo vườn và bố trí khu đặt đàn con để đàn nhan
Mua tổ giống ong dú có phải là giữ giống?
Tổ giống tách nhân tạo và tổ cưa từ rừng đều được gọi là tổ giống, nhưng chỉ một loại giúp giữ giống. Dấu hiệu phân biệt và năm câu nên hỏi người bán
›
×
Chuyên về tổ giống ong dú: đánh giá chất lượng tổ, phân biệt tổ khoẻ và tổ làm đẹp để bán, vận chuyển, thả tổ ở môi trường mới, giá tham chiếu theo vùng và theo mùa.
Thương hiệu bởi Tên Miền Đẳng Cấp
© 2026 Ong Dú Giống. Mọi quyền được bảo lưu. · Bản quyền · OD-738B-3574