Nhân giống ong dú: vì sao ưu tiên đàn bản địa tại trại

Người nuôi vài thùng chọn giống theo cảm tính cũng không sao. Nhưng khi đã tính chuyện nhân đàn đều đặn, mỗi năm tách thêm hàng chục thùng, thì chọn sai đàn mẹ một lần là sai luôn cả dòng con cháu. Đó là lý do người làm giống có nghề thường giữ một nguyên tắc: nhân từ những đàn đã sống tốt ngay tại trại mình, không nhân từ đàn vừa mua về.

Nhân giống là nhân cái đang sống khoẻ

Ong dú nhân đàn bằng cách tách: chia một phần nhộng, mật, phấn và ong thợ sang thùng mới để đàn con tự nuôi ra ong chúa. Mỗi đàn con mang theo đặc tính của đàn mẹ. Nếu đàn mẹ đã quen nắng, quen mưa, quen nguồn hoa quanh trại thì đàn con có sẵn lợi thế đó từ ngày đầu.

Ngược lại, tách từ một đàn mới mua chở từ nơi khác về, khi chính đàn mẹ còn đang chật vật làm quen, là chia đôi một đàn đang yếu. Cả mẹ lẫn con đều dễ suy. Kỹ thuật tách chi tiết có ở chuyên mục Nhân đàn; bài này chỉ bàn chuyện chọn ai làm mẹ.

Tiêu chí chọn đàn mẹ trong trại

Tiêu chí cuối cùng chỉ có được nếu trại ghi chép. Đây là chỗ nhiều người nhân giống quy mô bỏ qua, rồi sau vài năm không còn nhớ đàn nào sinh ra đàn nào.

Rủi ro khi đưa đàn lạ vào dãy thùng đang nhân

Mua thêm tổ về để có «máu mới» là chuyện bình thường, nhưng đặt thẳng vào giữa dãy thùng đang nhân thì có ba nguy cơ:

• Mang theo kẻ hại. Thùng chở từ xa có thể đã có ấu trùng ruồi hại tổ, kiến hoặc mốc. Ở cạnh các đàn con mới tách, vốn còn yếu, những thứ này lan rất nhanh.
• Ong cướp mật. Đàn mới về đang rối loạn, chưa giữ được cửa, dễ bị đàn khoẻ xung quanh vào cướp. Ngược lại, nếu đàn mới mạnh, nó có thể đi cướp các đàn con của trại.
• Lẫn dòng không ghi được. Đàn lạ khoẻ được một mùa, người nuôi vội tách từ nó, rồi tới mùa khó nó mới lộ điểm yếu. Lúc đó các đàn con đã nằm rải khắp trại.

Đưa nguồn giống mới vào trại theo từng bước

1. Ưu tiên mua từ nơi gần, cùng kiểu khí hậu. Cách nhìn một tổ giống khoẻ khi mua có ở chuyên mục Đánh giá tổ giống.
2. Đặt đàn mới ở một góc riêng, cách dãy thùng chính, có bóng mát và nguồn hoa gần.
3. Theo dõi cửa tổ, mở xem bên trong định kỳ, kiểm ruồi hại và kiến.
4. Chờ đàn qua trọn một vòng mùa. Đàn nào giữ được sức qua lúc khó nhất mới đưa vào danh sách đàn mẹ.
5. Lần tách đầu từ đàn mới chỉ làm một hai thùng, theo dõi đàn con rồi mới tách nhiều hơn.

Cách này chậm hơn mua về là tách ngay, nhưng sau vài năm, cả trại sẽ toàn là đàn đã quen vùng, tức là có giống bản địa của riêng mình.

Ghi chép: phần việc làm nên khác biệt

Không cần sổ sách phức tạp. Mỗi thùng một mã, mỗi lần mở tổ ghi ngày, tình trạng cửa, bầu mật, có gì bất thường không. Mỗi lần tách ghi đàn mẹ nào, ra đàn con mã gì. Sau hai ba năm, nhìn lại sẽ thấy rõ nhánh nào cho đàn con bền, nhánh nào lần nào tách cũng hỏng, để dừng nhân nhánh đó.

Ai ngại ghi giấy có thể dùng app quản lý trại ong, ghi từng đàn và lịch kiểm tra ngay trên điện thoại.

Cần đàn mẹ để khởi đầu một trại giống

Ai mới bắt đầu, chưa có đàn nào đủ tuổi để làm mẹ, thì bước đầu tiên vẫn là mua vài tổ từ một trại có tách đàn tại chỗ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nhân đàn ngay tại trại, nên có thể nói rõ tổ được tách từ đàn nào; ngoài tổ giống còn có mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú và hộp quà mật. Xem và hỏi tại ongquy.com. Mua về rồi thì làm đúng các bước ở trên: nuôi riêng, chờ qua một vòng mùa, rồi mới chọn đàn mẹ.

Câu hỏi thường gặp