Kích thước loài ong dú ảnh hưởng gì khi tách giống

Hai thùng ong dú đặt cạnh nhau, cùng được tách vào một ngày, ba tháng sau một thùng đã kín sáp và ra vào tấp nập, thùng kia vẫn lèo tèo. Nhiều người đổ cho đàn yếu, nhưng không ít trường hợp nguyên nhân nằm ở chỗ khác: hai đàn thuộc hai nhóm cỡ con khác nhau, và người tách đã áp cùng một cách cho cả hai.

Với người làm giống, cỡ con của loài là thông tin đầu tiên cần nắm, vì nó ảnh hưởng tới cỡ thùng, lượng quân mang sang, thời gian chờ và cả cách đánh giá một tổ giống trước khi mua.

Cỡ con kéo theo cỡ thùng

Ong dú giữ nhiệt và giữ ẩm cho tổ bằng chính số quân trong thùng. Thùng quá rộng so với đàn thì phần trống khó giữ ấm, kiến và côn trùng dễ len vào, đàn phải tốn sức trám bít. Với nhóm nhỏ, mỗi con mang vật liệu xây tổ ít hơn, nên một thùng rộng càng lâu kín.

Nguyên tắc thực hành: đàn mới tách nên vào thùng vừa với đàn, hoặc thùng có vách ngăn để thu nhỏ khoang. Khi đàn đông lên mới nới dần. Đây là việc làm được ngay với bất kỳ thùng gỗ nào, chỉ cần một miếng ván chèn.

Tách đàn theo nhóm cỡ con

Dù nhóm nào, phần mang sang thùng mới phải có nhộng sắp nở để đàn tự tạo chúa hoặc giữ được chúa, có quân đi làm và có ít mật phấn dự trữ. Thiếu một trong ba thứ là đàn mới dễ bỏ tổ.

Các bước kiểm tra tổ giống theo nhóm loài

1. Xác định nhóm cỡ con trước: so con ong với hạt gạo đặt ở cửa tổ.
2. Xem cửa tổ vào giữa buổi sáng nắng ráo: ra vào có đều, có con mang phấn về chân không.
3. Mở nắp nhẹ nếu người bán cho phép: bánh nhộng có xếp gọn, có màu sáng của nhộng mới không.
4. Nhìn bầu mật phấn: có dự trữ là đàn đang làm việc, không có gì là đàn đang đói hoặc mới bị tách quá sát.
5. So với chuẩn của nhóm đó: một tổ nhóm nhỏ đầy đủ trông vẫn nhỏ hơn tổ nhóm lớn, đừng chê vì cỡ.

Sai lầm hay gặp là đem tổ nhóm nhỏ ra so với tổ nhóm lớn rồi kết luận tổ nhỏ yếu. Phần Đánh giá tổ giống có thêm cách nhìn bánh nhộng và bầu mật, còn các lỗi khi chọn mua thì xem ở Sai lầm khi mua.

Bao lâu thì tách tiếp được

Không có con số cố định cho mọi đàn. Đàn tách ra được coi là đứng vững khi khoang thùng đã được lấp kín phần lớn bằng bánh nhộng và bầu mật phấn, cửa tổ ra vào đều cả tuần, không còn khe hở nào chưa trám. Đàn nhóm nhỏ thường cần chờ lâu hơn để đạt mức này, nhất là khi thùng rộng.

Tách quá sớm để tăng số thùng là cách nhanh nhất làm cả hai đàn cùng yếu. Người làm giống nên xem mỗi lần tách là một khoản đầu tư vào đàn mẹ, và chỉ tách khi đàn mẹ dư sức.

Mùa nào hợp để tách

Chọn lúc hoa nở nhiều quanh vườn, thời tiết ổn định, tránh giữa mùa mưa dầm hay đợt nắng gắt kéo dài. Nguồn hoa dồi dào giúp đàn mới có thức ăn để xây lại nhanh, bất kể nhóm cỡ con nào.

Ghi chép để làm giống có hệ thống

Khi trại có vài chục thùng, không ai nhớ nổi thùng nào thuộc nhóm nào, tách từ đàn mẹ nào, tách ngày nào. Mỗi thùng nên có mã, ghi nhóm cỡ con, đàn mẹ, ngày tách và lần kiểm tra gần nhất. Có thể dùng app quản lý trại ong để đặt lịch kiểm tra định kỳ và tra lại lịch sử từng đàn.

Bắt đầu với đàn giống rõ nguồn

Người mới làm giống nên có vài đàn mẹ khoẻ, rõ nhóm loài, đã ổn định trong thùng. Trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) nhân giống bằng cách tách, có tổ ong dú giống, mật ong dú và đồ từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Hỏi kỹ nhóm loài và ngày tách khi nhận tổ, rồi áp đúng cách chăm cho nhóm đó từ đầu.

Câu hỏi thường gặp